Te Karere

TE AKANOO’ANGA I TE TEKERETERE O TE MONI MEI TANA NGAI ANGAANGA
Kua akakite’ia mai kit e nuti pepa Herald e te tamanako nei te Kavamani I te akanoo I te Tekeretere o te Mmoni koia a Sholan Ivaiti mei tana ngai angaanga I te mea e te akara matatio ia nei tuna turanga e angaanga nei aia e te Opati o te Audit no runga tikai I te manamanata ta tatou e tomo nei; te tuatua no te oko’anga mai te Kavamani I te ngai pikao penitini koia te TOA.
Mei roto mai oki teia tuatua I te Uipaanga epetoma a te au ruru Minita. Kua akara katoa oki te au ruru Minita I te mea e kua akanoo katoa iatu a John Tini mei runga I tana angaanga no tetai tuatau manako kore ia kiap era katoa rai ratou ia Sholan Ivaiti inara, tei runga katoa oki teia I te tika ta te Kumitiona o te Aronga Angaanga Kavamani koia Navy Epati. Te orote nei rai tera ma tona tokorua I Amoa mei te Kiritimiti mai.
E ko‘ai ta te Kavamani ka ka apai mai no te rave atu I te tuanga angaanga a Sholan kare tei reira I papu ake inara, e rua nga ingoa ta ratou e akara matio nei. Ko te tika’anga angaanga a Sholan(contract) ka akaoti tei reira I roto I te marama ko Peperuare.
TE ANOANO A TE KAUONO O TE ARIKI VAINE KIA TUKU TE PARAI MINITTA I TANA TIKA NO TE KAPIKI I TE PARAMANI KIA UIPA
I roto I tana uipa ki te aronga o te nuti pepa e pera te ratio I te Ruirua te akakite nei te Parai Minita e kua tae mai te akataka’anga a te aronga kite pakari no runga I te Papa Ture O Te Basileia koia a Alex Frame na roto mai I te Tangata Maata o te Ture o koia e me kua tau rai tetai tika’anga kia riro te Kauono o te Ariki Vaine I te kapiki I te uipaanga Paramani no runga I te manamanata Kavamani ta tatou e tomo nei. Ko Alex Frame oki e taunga aia no runga I te ture mei Nuti Reni mai.
Te akakite katoa nei oki te Parai Minita e ka aravei atu aia I te Kauono o te Ariki Vaine no runga I teia akataka’anga e a teia nga ra e tu mai nei ka tukuna iatu tetai karere papu kit e iti tangata na runga I te nuti. Kua akaari rai oki te Parai Minita I tona manako I te akapapu e kare e rauka I te Kauono o te Ariki Vaine e kapiki I tetai uipaanga Paramani mari ran a roto rai iaia.
TE MOU PIRI NO RUNGA I TE AKATUKE’ANGA I TE TU ARATAKI I TE BASILEIA E PERA TE RERE PAIRERE I TE TAPATI
Te akakite nei te Parai Minita e kua uriuri tona ruru Minita I te tuatua no runga I te akatuke’anga I te tu arataki a te Kavamani I te basileia e pera katoa te rere pairere I t era Tapati e kua ariki ratou I teia akateateamamao’anga e kia akaoki’ia teia tuatua kite iti tangata na ratou e iki mai. Inara, me rave te Kavamani I teia inangaro ia ratou te turu a te iti tangata.
Ka akanoonoo ia oki tetai pupu tangata no te akatupu I teia tamanako’anga n ate Kavamani no te turu I teia e te akara atu nei te Kavamani kia rave’ia teia I te tuatau iki’anga maata o te basileia I tetai taime I teia mataiti. Ko te tuatau tau ua rai teia I nana ei I te rave I teia akateateamamao’anga. Ka riro oki teia I te akaoki I te tika’anga kia riro te iti tangata I te iki I tetai akanoonoo’anga tau no tetai akatere’anga Kavamani tau no te iti tangata. No runga katoa oki I te rere pairere ki Aitutaki kua tuatua ua ana te Kavamani e ka rave ratou I tetai akanoonoo’anga kimi oonu atu I te tika’anga rere pairere I te Tapati inara, kare teia I rave iake.
TETAI POROKARAMU MAANI VAKA TERETERE MOANA
Kua uriuri tuatua atu ana te Kavamani o Tahiti ki to tatou Parai Minitakia tomo I roto I tetai angaanga no te maani I tetai vaka teretere moana. Ko te vaerua maata I roto I teia no te oki akaou I te akaara mai I akapeea tatou I te aere mai anga na roto I te teretere moana mei Tinito mai ki Porinetia. Kua maramam oki tatou e koia au teretere’anga tai moana kua o mai nga basileia mei a Niue, Tonga, Amoa, Viti, Indonesia, Taiwana e Tinito. Ko te roa o teia teretere’anga na runga I te vaka tai moana mei te 6 marama.
Kua anoano oki te Taiti I te Kuki Airani kia akara mai I tetai au ‘aito mei konei kia aere atu na runga I teia vaka teretere moana. Kua ariki te Parai Minita I teia tuatua manea na te Tahiti e penei I nana ei ka oronga atu aiai I tetai karere kite Tauranga Vananga kia akara mai I tetai au akanoonoo no te akara matatio atu I tetai au ‘aito kia tereni’ia kia pir atu I teia akanoo’anga n ate Taiti
KA TUERA AKAOU TE PUKA
Ka rave iatu oki tetai kimiki’anga oonu ki roto I te akapou’anga moni a te Kavamani e te peea nei tatou I teia ra – me e moni rai tetai. Ko teia kimikimi’anga oki I te akara matatio I te au akapou’anga moni a te Kavamani, I aere te au moni ki’ea e pera katoa e’aa te akakaio’anga moni toe ta te Kavamani ka tutaki atu. Kua akapapu oki te Parai Minita e mei te 16 mirioni tara I te au moni tauturu mei vao mai I te basileia kare I ta’angaanga iake e ka anoano aia kia aka-viviki ia te kimi’anga I te tumu e kare teia moni maata I ta’angaanga iake.
Kua tae mai oki tetai au pati’anga a tetai au Tipatimani o te Kavamani no te Kavamani kia oko atu I tetai au apinga akaoro no ratou. Mei te 174 tauatini tara a te kopapa pute moni akapuapinga ta teia au Tipatimani o te Kavamani e inagnagro nei kia ta’angaanga ia tu no te oko mai I teia au apinga akaoro. Ko teia au apinga akaoro oki mei te 42 tauatini tar ate moni me okona ia mai. Ko te patianga no tetai au matini computer a tetai au Tipatimani kua ariki ia tei reira.
TE AKATUPU AKAORURE’AU A TETAI I ROTO I TE PATI TEMO E PERA TE CIP
Kua aravei atu ana oki te Minita a Wilkie Rasmussen I te akakite iaia no tetai au akaorureau’anga na tetai au mema paramani mei te 19 I teia ruirua I topa. Kua marama oki te Parai Minita e kua kite teia au mema Paramani e e uipaanga tana I rotopu I iaia e te Kauono o te Ariki Vaine I te manako’anga no teia aka-orureau. Kuua tae katoa oki teia tuatua akamataki’anga kit e Opati o te Akava no te akateateamamao mai ia ratou I te paruru’anga I te ngutuare o te Parai Minita I te tuatau o teia Uipaanga I te Ruirua ra.
Kua akaite oki a Mark Brown te vaa tuatua mei roto mai I te pati CIP e kare ratou I roto I teia aka-orureau’anga. Ko ta ratou oki e tapapa nei no te tiaki I te kapiki’anga e a’ea te Paramani e kapiki iai e te Parai Minita.
AKATUERA AKAOU’ANGA I TE PARAMINI NO TEIA MATAITI
Kua akaite te Parai Minita e ka tamata akaou te uipaanga Paramani I te marama ko Mati I teia mataiti inara kare aia I akapapu meitaki I tei reira. Ka anoano ia oki te Paramani kia akamata akaou me papa mai te akapou’anga moni a te basileia no te mataiti 2010/2011. Ka akataka katoa ia oki I roto I teia akapou’anga moni no teia mataiti te moni ka tutaki tatou kit e TOA no teia manamanata ta te kavamani I tomo atu ki roto. Mei te 1.75 mirioni tara oki ta te Kavamani ka tutaki atu ki a TOA.
TERETERE I TAI MAI A TE KAVAMANI
Kua uriuri katoa atu te ruru Minita no runga I te teretere’anga kit e au enua I tai a te aronga angaanga; kia tupu ia tei reira no tetai tutau manako kore ia kia rauka ia ratou I te akarakara meitaki e te peea nei pute moni a te Kavamani. Ko te Uipaanga ka aru mai no runga I te turanga o te rev ate ka rave’ia I Delhi Initia, te akakite katoa nei te Kavamani e kare ratou e tae katoa atu ki teia.
AKAMATUTU UATU I TO TATOU PIRI’ANGA KI A NUTI RENI
Mei te tupu mai ang o teia manamanata o te Kavamani I mua uake I te Kiritimiti, te akaite nei te Kavamani e te angaanga kapiti nei rai ratou kit e Kavamani Nuti Reni no runga I to tatou turana me te meitaki nei. Te na roto nei oki ratou I te Opati Io te Kumitiona o Nuti Reni o konei no te apai atu I te turanga ta te Kavamani e tomo nei.
KUA ARAI IA ATU TE MATAARA E TOMO ATU EI KI KO I TE OPATI 0 TE PARA MINITA
I teia popongi kua arai ia atu e e te akava te mataara i te ngutupa e tomo atu ei ki roto i te aua o te Opati o te Para Minita, note tatapapa atu anga penei e matianga patoi tetai ka raveia e te 19 Mema Paramani. Kia aravei ia atu te vaa tuatua o te Taokotaianga Kuki Airani Pati a Mark Brown, kua akakite aia e kare e ko to ratou manakonako anga e kia akatupu i teia tu patoianga i te Kavamani, e mei te mea e tupu ake teia e kare e ko te tua patoi tetai i roto i te reira akakoroanga. Ka noo rai te Kuki Airani pati kite tukuanga tika a te Kauono o te Ariki Vaine , Sir Frederick Goodwin e kare e rauka iaia i te kapiki i te Paramani. I teianei i reira ka tiaki uatu te Kuki Airani Pati i te tuatau e uipaanga akaou ei te Paramani i teia mataiti e kite ia ei eaa te ka tupu. Ka oki ratou i nana ei ki to ratou au puna, ka tiaki atui ei eaa te ka tupu.
UIPAANGA NA TE TUANGA 0 TE TUROTO
Ka rave te Opati o te Turoto i te Kuki Airani nei i tetai Uipaanga akamata a te Monite i teia epetoma ki mua, ki ko i te otera Crown Beach Resort. Inara ka neke aere te au ngai o te Uipaanga, e ko tetai ngai ka uipaanga ratou ki ko i te Apii Tuarua o Titikaveka. E i te nga ra openga o te Uipaanga ka piri mai tetai au mata no te au enua mai i vao mai i te Kuki Airani.
TAOKOTAIANGA ROTROACT
A teia Maanakai kua rave te Taokotaianga Rotaract i tetai akonoanga no te akaotianga i te au angaanga to ratou i rave mai ana i te mataiti i topa. I roto katoa i te reira akakoroanga akakite ia mai ei te au arataki ou no teia mataiti 2011.
NGAI AKAETAETA UAUA I KO I TE TELECOM SPORTS ARENA
Kare te ngai akaetaeta uaua i ko i te Telecome Sports Arena e taangaanga ia ana, i akakite ei te Opita o te au Ngutuare o te Kavamani a Geoff Halston. Te akarakara nei i nana ei te CIIC i tetai au ravenga no te akapuapinga i teia na roto i te akanoo anga i tetai akanoonooanga tai ngauru mataiti tauturu no te oraanga meitaki e pera i te tuaanga tarekareka, ma te kore e akariro i te reira ei akatata atu kite au ngai akaetaeta uaua kimi puapinga.
Te aere nei oki te tuatua e te taangaanga ia nei teia ngai nei e te aronga angaanga o te CIIC, noea mai kare ake rai teia ngai i taangaanga ia ake te noo ua nei mei te tuatau i akatuera ia ei i roto ia Aukute 2009. Tiaki uatu penei a teia nga epetoma e tu mai nei kua rauka mai tetai au akanoonooanga no te taangaanga i teia.
TURANGA 0 TE VAI
Te vai nei rai te manamanata i Rarotonga nei no tetai au ngai kare e rava ana te vai. I rotoi te marama ko Noema, kua you takiri te vai i roto i te tangika vai i ko i te Telecom Sports Arena, kua taangaanga is te reira i te tauturu mai tangika vai i Tepuka no te oire Nikao.

Herald Issue 463 10 June
- World famous activist assisting residents
- Budget will decide if residents prosecute Government over landfill
- Forestry project sucking Mangaia dry
- Budget 2010 – fiasco or disaster?